หนึ่งในกีฬามาแรงสำหรับชาวเอกซ์ตรีมบ้านเราคงต้องยกให้ “เซิร์ฟบอร์ด” ที่สร้างความท้าทายท่ามกลางเกลียวคลื่น สาวๆ หนุ่มๆ โพสอวดลีลาการยืนบนกระดานโต้คลื่นกันสนุกสนาน “คุณหมอเมษ์ – แพทย์หญิงปานรดา วงษ์สิน” กุมารแพทย์อนาคตไกลแห่งโรงพยาบาลเมืองพัทยา เป็นอีกคนที่อยากลองสัมผัสความท้าทายนี้ โดยไม่ได้เตรียมรับเหตุไม่คาดคิด อย่างการเผชิญกับโรค Surfer’s Myelopathy

อุทาหรณ์จากคุณหมอสาว เผชิญโรค Surfer’s Myelopathy หวิดอัมพาตจากการเล่นเซิร์ฟ

ฝันร้ายของนักเอกซ์ตรีม

“ช่วงเดือนตุลาคมปี 2563 เพื่อนๆ ที่ฟิตเนสฮิตไปเล่นเซิร์ฟบอร์ด กันที่หาดแหลมหญ้า จังหวัดระยองแทบทุกสัปดาห์ เพราะใกล้หมดช่วง คลื่นลม ช่วงนั้นเมษ์ว่างจึงขอร่วมก๊วนไปด้วย แต่ความที่ยังไม่เคยเล่น มาก่อน จึงต้องติดต่อบริษัทที่ให้เช่าบอร์ดและมีบริการสอนการเล่นเซิร์ฟ ครั้งแรกวันที่จองไว้คลื่นลมไม่เป็นใจ ต้องยกเลิก ผ่านไปไม่กี่วันเพื่อน โทร.มาชวนว่าวันนี้มีคลื่น ไปกันเลยไหม เมษ์ตอบตกลงทันที

“ก่อนลงเล่นมีครูสอนภาคทฤษฎีและท่าทางต่างๆ เริ่มจากนอน ระนาบกับพื้นกระดานแล้วกระโดดลุกขึ้นยืนบนบอร์ด ซึ่งเมษ์ก็สามารถ ทำได้อย่างรวดเร็ว พอลงเล่นจริงในทะเลก็ทำได้ดีมาก ไม่ตกน้ำเลย แม้แต่ครั้งเดียว เล่นไปได้ประมาณครึ่งชั่วโมงเมษ์เริ่มมีอาการเมื่อยขา ทั้งสองข้าง คิดว่าเพราะวันก่อนเล่นเวตมากไป จึงตัดสินใจหยุดเล่น เปลี่ยนเป็นถ่ายรูปให้เพื่อนๆ แทน จากนั้นแวะรับประทานอาหารกลางวันกัน ระหว่างขับรถกลับบ้านที่พัทยา เพิ่งสังเกตว่าตลอดเวลาหลายชั่วโมง ที่ผ่านมาทำไมไม่รู้สึกอยากเข้าห้องน้ำเลย แต่ก็คิดเองอีกว่าเพราะเหงื่อออกเยอะ ด้วยความเพลีย พอกลับถึงบ้านก็รีบเข้านอนเลย

“เช้ามาพอจะลุกจากเตียงมีอาการยืนไม่ได้ เหมือนขาชา อ่อนแรง ทั้งสองข้าง แต่ไม่ได้เจ็บหรือปวดอะไร พอยืนได้ก็พยายามเกาะเลาะ ตามขอบเตียง ไม่อย่างนั้นคงล้มไปกองที่พื้น เห็นท่าไม่ดีจึงรีบโทรศัพท์ บอกพี่สาวให้พาไปหาหมอ เวลานั้นไม่ได้ตกใจมาก แค่งงๆ ว่าตัวเองเป็นอะไร แต่พี่สาวต้องวานให้ รปภ.มาช่วยอุ้มเมษ์ขึ้นรถ เพราะขาขยับไม่ได้ พอถึงโรงพยาบาลเมืองพัทยามีพี่ๆ เพื่อนๆ ที่เป็นหมอมา ช่วยกันดูแล เมื่อเห็นอาการทุกคนลงความเห็นว่าเกิดจากการปวดขามาก จนทำให้ปัสสาวะไม่ออก เพราะเมษ์ไม่ได้ประสบอุบัติเหตุล้มหรือ กระแทกอะไรเลย เพื่อนหมอที่เป็นเจ้าของไข้จึงเริ่มรักษาด้วยการ ใส่สายสวนปัสสาวะ ปรากฏว่ามีน้ำตกค้างอยู่ในกระเพาะปัสสาวะ ประมาณลิตรกว่าๆ จากนั้นจึงฉีดยาแก้ปวด ซึ่งคุณหมอคาดว่าไม่กี่วัน น่าจะดีขึ้น

“ระหว่างนอนสังเกตอาการ เมษ์อยากหยิบโทรศัพท์มือถือที่วาง อยู่ห่างออกไป แต่เวลานั้นไม่มีใครอยู่ในห้อง จึงลุกจะเดินไปหยิบเอง พอลงยืนข้างเตียงเผลอดึงที่กั้นเตียงขึ้น ทำให้ไม่สามารถกลับขึ้นเตียงได้ ที่กดเรียกพยาบาลก็อยู่อีกฝั่ง ได้แต่ยืนค้างอยู่อย่างนั้น ทำอะไรไม่ถูก พอดีคุณหมอกายภาพซึ่งเป็นรุ่นพี่เดินเข้ามาเยี่ยมพอดี พอบอกว่า ขึ้นเตียงเองไม่ได้ เขานึกว่าเมษ์พูดเล่น จึงให้ลองเดินมาหาเขาที่อีกด้าน ของเตียง เราก็พยายามเกาะข้างเตียงแล้วขยับขาไป พอเห็นอาการ เขารีบโทร.หาเพื่อนที่เป็นคุณหมอด้านกระดูกและข้อว่าเมษ์มีปัญหาเกี่ยวกับไขสันหลังแน่นอน

“จากนั้นคุณหมอทั้งสองจึงช่วยกันเสิร์ชหาเอกสารทางการแพทย์ จากทั่วโลก พบว่าเมษ์เป็น ‘Surfer’s Myelopathy’ หรือโรคไขสันหลัง ทำงานผิดปกติจากการเล่นเซิร์ฟ คือเวลาเล่นเซิร์ฟบอร์ด ผู้เล่นที่แอ่นหลังมากเกินไปจะทำให้หลอดเลือดที่ไปเลี้ยงไขสันหลังส่วนล่างมีการโค้งงอ จนทำให้ไม่สามารถไปเลี้ยงเส้นประสาทไขสันหลัง ส่งผลให้ขาดเลือด และเกิดอาการอัมพาตครึ่งซีกตั้งแต่ใต้เอวลงไป ซึ่งบางรายอาจถึงขั้น เป็นอัมพาตถาวร ภาวะนี้มักเกิดกับคนที่เล่นเซิร์ฟบอร์ดครั้งแรก หรือ กีฬาที่ต้องแอ่นหลังร่วมกับการกลั้นหายใจอย่างนักกีฬายกน้ำหนัก การเหวี่ยงเบ็ดตกปลาก็มีโอกาสเกิดภาวะนี้ได้

“ตอนนั้นมีคนทั่วโลกเป็นเคสนี้ไม่ถึง 100 คน สำหรับในไทยยัง ไม่มีรายงาน อาจมีใครเป็นแล้ว แต่ไม่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคนี้ก็ได้ ส่วนใหญ่เกิดขึ้นที่ต่างประเทศ โดยเฉพาะที่อยู่ติดทะเลอย่างเกาะฮาวาย สหรัฐอเมริกา หรือประเทศเกาหลีใต้ มีเอกสารทางการแพทย์ออกมาว่า อาการของโรคนี้จะเหวี่ยงมาก บางคนเป็นแค่ 2 – 3 วันอาการก็ดีขึ้น แต่บางรายก็แย่เลย

”ฉะนั้นเพื่อความแม่นยำในการวินิจฉัยโรค คุณหมอเมษ์จึงถูก ส่งไปทำ MRI ผลออกมาตรงกับที่คาดไว้ คือมีอาการของไขสันหลัง ขาดเลือดตั้งแต่ระบบประสาทไขสันหลังส่วนอกข้อที่ 9 (T9) เป็นต้นไป ซึ่งมีผลทำให้เป็นอัมพาตครึ่งซีกล่าง

โรคใหม่…ที่ต้องเรียนรู้

“ด้วยความเป็นห่วงคุณแม่กับพี่สาวที่ต้องมานอนเฝ้าทุกวัน จะได้สะดวก มากขึ้น เมษ์ตัดสินใจย้ายจากโรงพยาบาลรัฐไปรักษาต่อที่โรงพยาบาลสมิติเวช ศรีราชา เข้าไปเป็นคนไข้ของนายแพทย์วรา แจ้งยอดสุข อายุรแพทย์ ระบบประสาทและสมอง พออาจารย์เห็นอาการ สีหน้าเคร่งเครียดมาก พูด กับเมษ์ตรงๆ ว่าค่อนข้างหนักใจ เพราะไขสันหลังขาดเลือดเยอะ มีโอกาส ที่จะเป็นอัมพาตแบบถาวร

“สภาพที่เมษ์เป็นนั้นหนักกว่าที่เห็นภายนอกมาก นอกจากจะเดินไม่ได้แล้ว ยังเริ่มมีอาการความดันต่ำ หัวใจเต้นช้า มีภาวะ Spinal Shock (ไขสันหลัง หยุดทำงานชั่วคราว) เป็นผลมาจากการที่ไขสันหลังบวม จึงต้องส่งเข้าห้องไอซียู ด่วน เพื่อให้ยากระตุ้นความดัน แล้วให้ยาสเตียรอยด์แบบไฮโดสช่วยลด อาการอักเสบ ช่วงที่อยู่ไอซียูเมษ์ไม่ได้เจ็บปวดอะไร แค่มีอาการเบลอๆ จำอะไรไม่ค่อยได้ อย่างหนังสือที่เพิ่งอ่านจบไป พอถามว่าอ่านอะไร เมษ์จำไม่ได้ และเวลาหมอถามว่าขารู้สึกไหม เมษ์ตอบว่ารู้สึกตลอด แต่จริงๆ แล้วเป็นความรู้สึกแบบเส้นประสาทชามากกว่า”

สิ่งที่ถือเป็นความโชคดีในความโชคร้ายคือวันที่คุณหมอเมษ์แอดมิตตรงกับช่วงที่มีการประชุมประจำปีของราชวิทยาลัยแพทย์ออร์โธปิดิกส์แห่งประเทศไทย ที่โรงแรมรอยัล คลิฟ บีช พัทยา โดยมีแพทย์ระดับอาจารย์ด้านนี้จากทั่วประเทศ เข้าร่วมประชุม รวมทั้งรุ่นพี่ที่เป็นหมอประจำโรงพยาบาลเมืองพัทยา ทำให้เรื่องราวของคุณหมอเมษ์ถูกนำไปกล่าวถึงในที่ประชุม เพราะทั่วโลกยังไม่มีแนวทางการรักษาโรคนี้ที่ชัดเจน

“ทราบว่าคุณหมอหลายท่านที่เข้าร่วมประชุมช่วยกันระดมความคิดเพื่อหาวิธีการรักษา เมื่อออกจากห้องไอซียูได้แล้ว คุณหมอวราส่งเมษ์ไปเข้ารับการ บำบัดด้วยออกซิเจนความกดบรรยากาศสูงหรือ Hyperbaric Oxygen Therapy เป็นการรับออกซิเจนแบบ 100 เปอร์เซ็นต์ในอุปกรณ์ที่ปรับความดันบรรยากาศ คล้ายๆ การดำน้ำ เพื่อกระตุ้นการสร้างหลอดเลือดใหม่ให้กับไขสันหลังและช่วย ให้เลือดไหลเวียนได้ดีขึ้น เข้าไปนอนในแคปซูลเหมือนอย่างที่เห็นในหนังไซไฟ ประมาณ 45 นาที – 1 ชั่วโมง ประกอบกับการทำกายภาพทุกวัน

“อาการค่อยๆ ดีขึ้น จากที่ขยับตัวท่อนล่างไม่ได้เลยก็เริ่มขยับได้ มีแรงขึ้น ความรู้สึกชาตรงขาเหมือนใส่กางเกงหลายตัวทับซ้อนกันหนาๆ ก็เริ่มมีความรู้สึก ชัดเจนขึ้น อารมณ์เหมือนได้ถอดกางเกงออกไปทีละตัว ซึ่งคุณหมอวรา รุ่นพี่ และเพื่อนๆ ที่เป็นหมอทุกคนไม่สามารถหาข้อสรุปได้ว่าเมษ์อาการดีขึ้นจากอะไร อาจเพราะการทำ Hyperbaric Oxygen Therapy และทำกายภาพ ประกอบกับ ไม่มีโรคประจำตัว กินดี และนอนหลับก็เป็นได้

“นอกจากนี้ยังมีอาการแทรกซ้อนเกี่ยวกับการบาดเจ็บของไขสันหลังที่ เรียกว่า Nephrogenic Diabetes Insipidus เกิดจากระบบการทำงานของไต ผิดปกติ ทำให้ร่างกายสูญเสียการควบคุมสมดุลของน้ำ ทำให้เมษ์ปัสสาวะออกมา เยอะกว่าปกติ จึงต้องให้ยารักษาอาการนี้ ประกอบกับติดตามเจาะเลือด ดูผล เกลือแร่อยู่ช่วงหนึ่ง แล้วอาการก็ค่อยๆ ดีขึ้น แอดมิตโรงพยาบาลครบหนึ่งเดือน ก็ได้กลับบ้าน ซึ่งก่อนกลับเมษ์ต้องเรียนรู้วิธีใส่สายสวนด้วยตัวเอง เพราะยัง ไม่สามารถปัสสาวะเองได้ ใช้วิธีนี้ประมาณ 6 เดือนจึงหยุด แล้วพยายามฝึก ปัสสาวะเอง ผ่านมาปีกว่าแล้วเมษ์ยังไม่สามารถปัสสาวะได้ปกติแบบ 100 เปอร์เซ็นต์ ต้องกดที่ท้องช่วยด้วยทุกครั้ง จะได้ไม่มีปัสสาวะตกค้าง เพราะอาจ ทำให้เกิดการติดเชื้อในกระเพาะปัสสาวะได้”

ฟื้นฟูร่างกายและจิตใจ

“ตอนที่กลับมาพักฟื้นที่บ้านเมษ์คิดว่าตัวเองดีขึ้นแล้ว แค่เดินไม่ค่อยคล่อง เท่านั้น จึงพยายามฝึกเดิน ปรากฏว่าสิ่งที่แสดงออกมาคือเมษ์เดินเหมือน กระทืบเท้า จึงต้องฝึกเดินใหม่ตามที่นักกายภาพสอน คือเริ่มจากจินตนาการก่อนว่า เรากำลังยกเท้า ก้าว ปลายเท้าแตะพื้นแล้วตามด้วยส้นเท้า ค่อยๆ ทำตามความคิด เหมือนตัวเองเป็นหุ่นกระบอก กว่าจะเดินได้สมู้ทอย่างที่เห็น เมษ์ต้องเปลี่ยนรองเท้า ไม่ต่ำกว่า 4 คู่จากการฝึกเดินจนพื้นรองเท้าสึก ที่สุดคุณหมอประทับใจว่าอาการ ดีขึ้นมาก เพราะถ้าตามผลของ MRI เมษ์ไม่น่าจะกลับมาเดินได้อีก

“ช่วงนั้นทางโรงพยาบาลเมืองพัทยาให้เมษ์กลับมาช่วยงานตรวจผู้ป่วยนอก ในตอนเช้า ช่วงบ่ายให้ไปทำกายภาพ แล้วไม่ต้องอยู่เวร แรกๆ พี่สาวขับรถมาส่ง ผ่านไปหนึ่งเดือนเมษ์ขับรถมาเองได้ เวลาอยู่ในโรงพยาบาลจะพยายามทรงตัว เดินเองให้ได้ ไม่ยอมใช้ไม้เท้า ถือเป็นการบังคับตัวเองให้ฝึกเดินทุกวัน

“ตลอดระยะเวลาที่รักษาตัวเมษ์ไม่เคยร้องไห้ฟูมฟาย อาจเพราะเป็นคนที่ รับและปรับตัวกับสถานการณ์อย่างนี้ได้เร็ว ไม่เคยคิดทุกข์ใจว่าอนาคตจะเป็น อย่างไร เมษ์แค่ทำใจให้เรื่องนี้ผ่านไป แล้วมองในแง่ดีว่าอาการตัวเองต้องดีขึ้น ทุกวัน นอกจากนี้ยังพยายามปรับตัวให้เข้ากับสิ่งที่เป็นอยู่ เช่น ทุกวันเมษ์ ต้องใช้สายสวนปัสสาวะ ก็จะเตรียมกระเป๋าสำหรับใส่อุปกรณ์เหล่านี้ เพื่อที่ เวลาไปไหนก็สามารถหยิบมาใช้ได้เลย บางครั้งต้องเดินทางไปที่ที่ลำบากหน่อย ก็จะติดผ้าอ้อมผู้ใหญ่เผื่อไว้ในรถด้วย

“ผ่านมาได้ 6 เดือน เมษ์กลับไปเล่นฟิตเนสอีกครั้ง เพราะรู้สึกว่าสุดทาง ของการทำกายภาพแล้ว ขาแข็งแรงแล้ว แต่อยากทำให้กลับมาเหมือนเดิม แบบ 100 เปอร์เซ็นต์ให้ได้ โดยเทรนเนอร์ช่วยออกแบบโปรแกรมเบาๆ ที่เน้นทำให้กล้ามเนื้อไขสันหลังและกล้ามเนื้อมัดอื่นๆ แข็งแรง อาจจะช่วยให้ร่างกายดีขึ้นได้

“ตั้งแต่เดือนพฤศจิกายนปีที่แล้ว เมษ์รู้สึกได้ว่าตัวเองดีขึ้นมาก จึงเริ่มคิด ที่จะกลับไปวิ่งอีกครั้ง ตัดสินใจสมัครลงงานวิ่งการกุศล LOMA RUN On The Beach 2022 ที่ชายหาดจอมเทียน พัทยา ที่จะจัดขึ้นในวันที่ 25 กันยายนนี้

“เมษ์ฝึกวิ่งอย่างจริงจัง พบว่าเวลาวิ่งแล้วปวดปัสสาวะมาก เพราะคุณหมอ ให้กินยาเปิดทางเดินปัสสาวะ เพื่อไม่ให้มีปัสสาวะตกค้าง เมษ์ปรึกษาคุณหมอว่า ไม่อยากกินยา แต่พอลองหยุดระยะสั้นๆ แล้วพบว่ามีปัสสาวะตกค้างเล็กน้อย คุณหมอจึงอยากให้กินยาต่อไปก่อน

“อาจเพราะเมษ์เป็นหมอ ทำให้เข้าใจอาการที่เกิดขึ้นกับตัวเอง เมษ์จึงคิดหา วิธีออกกำลังกายให้กระเพาะปัสสาวะแข็งแรง โดยปรึกษานายแพทย์สมรส พงศ์ละไม แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านเวชศาสตร์ฟื้นฟู ว่าเมษ์อยากลองทำ PMS (Peripheral Magnetic Stimulation) ซึ่งเป็นการกระตุ้นด้วยคลื่นแม่เหล็กตั้งแต่ไขสันหลัง ไปจนถึงขา ใช้เวลาประมาณครึ่งชั่วโมงต่อครั้ง ซึ่งคุณหมอสมรสยังไม่เคยรักษาในโรค Surfer’s myelophathy เนื่องจากในไทยมีเคสน้อย ปกติจะรักษาในกลุ่มไขสันหลัง บาดเจ็บอื่นๆ จากอุบัติเหตุ ตอนนี้เมษ์ทำได้ 10 ครั้งแล้ว สิ่งที่ดีขึ้นมากคือขาสามารถทำงานประสานกับร่างกายดีขึ้น ทำให้ การเดินสมู้ทอย่างเห็นได้ชัด และจากเดิมที่นิ้วเท้าข้างซ้ายจะมีอาการเกร็งเล็กน้อย แค่ทำ TMS ครั้งแรก กล้ามเนื้อเท้าที่เกร็งหายเลย ประกอบกับเทรนเนอร์เห็นว่า เมษ์แข็งแรงขึ้น จึงให้เริ่มทำ Functional Circuit การออกกำลังกายที่ใช้กล้ามเนื้อ หลายๆ ส่วน เช่น ให้ฝึกกระโดดขึ้นไปยืนบนกล่อง ถ้าย้อนกลับไปเมื่อเดือน ตุลาคมปีที่แล้ว เวลากระโดดเมษ์จะล้มลงไปกองที่พื้นทุกครั้ง แต่วันนี้กระโดด แล้วยืนได้เลย (ยิ้ม)

“ถ้าให้ประเมินตัวเองในวันนี้ การเดินหรือความแข็งแรงของขากลับมา ประมาณ 95 เปอร์เซ็นต์แล้ว ถ้าเทียบกับคนที่ไม่ค่อยทำกิจกรรมเยอะ ถือว่า กลับมา 100 เปอร์เซ็นต์แล้ว แต่ในส่วนของกระเพาะปัสสาวะยังทำงานไม่เต็มร้อย ประมาณ 85 – 90 เปอร์เซ็นต์” 

บทเรียนเตือนสติ

เมื่อมองย้อนกลับไป คุณหมอเมษ์ไม่เคยคิดเสียใจกับการเล่นกีฬา

“เมษ์เคยคิดอยากกลับไปเล่นอีก ขนาดย้อนไปดูคลิปวิธีการขึ้นบอร์ด ของคนอื่นเพื่อหาว่าเมษ์ทำผิดตรงไหน ทำให้รู้ว่าท่ากระโดดขึ้นบอร์ดของเมษ์ เป็นท่าแอดวานซ์เกินไป พอพี่สาวรู้ว่าอยากกลับไปเล่นอีก ก็บอกว่าถ้ารอบหน้า เป็นอีกจะว่าแล้วนะ เมษ์จึงคิดว่าคงต้องระวังตัวเองมากขึ้น อะไรที่ดูเอกซ์ตรีม เกินไปคงไม่ลองละ เพราะเวลาเป็นอะไรขึ้นมาเราไม่ได้เป็นคนเดียว แต่ครอบครัว จะลำบากและเป็นห่วงไปด้วย

“จึงอยากฝากไปถึงคนที่คิดจะลองเล่นเซิร์ฟบอร์ดว่ากีฬานี้ไม่ได้น่ากลัว ถึงขนาดต้องเลิกเล่น แต่ถ้าเล่นแล้วมีอาการผิดปกติต้องรีบไปพบแพทย์ทันที เช่น ขาอ่อนแรง ปัสสาวะไม่ออก รู้สึกปวดหรือเจ็บขามากกว่าปกติ เพราะ คุณมีโอกาสเสี่ยงจะเจอภาวะเดียวกันได้

“สำหรับคุณหมอทุกท่าน อยากให้ฟังคนไข้ให้มากๆ ว่าคนไข้ต้องการบอก อะไร บางทีเขาไม่สามารถสื่ออาการที่เป็นได้ เพราะไม่ใช่หมอและไม่เคยเป็น อาการนั้นมาก่อน อย่างเมษ์ไม่เคยมีอาการขาอ่อนแรง ก็จะไม่เข้าใจว่าเป็นอย่างไร ทำให้ไม่สามารถบอกหมอถึงอาการที่เป็นได้อย่างถูกต้อง

“ณ วันนี้ทั่วโลกยังไม่มีแนวทางการรักษาโรค Surfer’s Myelopathy เรา จึงไม่ควรฝืนตัวเอง ไม่ใช่แค่โรคนี้เท่านั้น เราสามารถก้าวข้ามลิมิตตัวเองได้ แต่ ต้องรู้ว่าเพดานของความปลอดภัยอยู่ตรงไหน ไม่จำเป็นต้องทำอะไรเพื่อพิสูจน์ ว่าเก่ง อยากให้ลองย้อนถามตัวเองว่าพิสูจน์เพื่อใคร เก่งแล้วคุณจะได้อะไร เพราะผลลัพธ์ที่ตามมาอาจต้องแลกด้วยชีวิต” 

---

ที่มา : นิตยสารแพรว ฉบับ 984

บทความอื่นๆ ที่น่าสนใจ

ทำไม “โรคแพ้ภูมิตัวเอง” ที่ ‘ปราง กัญญ์ณรัณ’ รักษาอยู่ ถึงควรเลี่ยงแดด ห้ามเครียด

7 เหตุผลที่ทำให้คน 90% ล้มเหลวในการทำ IF ซ้ำพาระบบเผาผลาญพัง

10 อันดับ อาหารสุขภาพ ที่มีผลวิจัยยืนยันว่าช่วยเสริมภูมิคุ้มกันสู้โควิด-19

“ตกขาว” ปัญหาระบบภายในที่กวนใจผู้หญิง ส่งผลต่อสุขภาพน้องสาวและความมั่นใจของผู้หญิงหลายคนที่ต้องเผชิญกับปัญหาตกขาวมีสี มีกลิ่น แสบคัน อายไม่กล้าพบแพทย์ นอกจากนี้อาจส่งผลกระทบต่อชีวิตคู่ บางคู่หากไม่คุยกันตรงๆ ก็ยิ่งทำให้ปัญหาบานปลายไปกันใหญ่ ซึ่งตกขาวเกิดจากหลายสาเหตุ อาจเป็นการติดเชื้อราหรือแบคทีเรีย  หรือเกิดจากฮอร์โมนในร่างกายไม่สมดุล ฮอร์โมนเพศหญิงผิดปกติที่มีผลมาจากโภชนาการที่ไม่ถูกต้อง ความเครียด การพักผ่อนไม่เพียงพอ และภูมิคุ้มกันไม่แข็งแรง หรือเป็นสัญญาณเตือนมะเร็งปากมดลูก มะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก เป็นต้น  

ตกขาวเป็นสารคัดหลั่งอย่างหนึ่ง (Vagina discharge) ที่ถูกขับออกมาจากช่องคลอดตามธรรมชาติ ซึ่งเป็นปกติ สามารถเกิดขึ้นได้ มีหน้าที่ช่วยในการหล่อลื่น ป้องกันการติดเชื้อ และระคายเคือง ซึ่งลักษณะ สี และปริมาณของตกขาวจะแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคล และแต่ละช่วงของรอบเดือน ซึ่งจะมีมากหรือน้อยขึ้นอยู่กับรอบเดือนในแต่ละรอบว่ามีฮอร์โมนแปรปรวนมากน้อยเพียงใด หากฮอร์โมนแปรปรวนมาก อาจมีตกขาวออกมามาก แต่หากรอบเดือนไหนที่พักผ่อนเพียงพอ ไม่เครียด ทานอาหารที่มีประโยชน์ ดื่มน้ำเยอะ ตกขาวอาจไม่มาก แต่ในกรณีที่มีตกขาวผิดปกติ มีอาการคัน มีกลิ่นเหม็น และอาจมีการติดเชื้อร่วมด้วย แบบนี้ถือว่าไม่ปกติ ซึ่งมีสาเหตุมาจากการติดเชื้อรา แบคทีเรีย หรือ เพศสัมพันธ์ รวมถึงปัญหาฮอร์โมนไม่สมดุล หรือ จากมลภาวะภายนอกเกิดจากการสวมใส่กางเกงในที่อับชื้น ตากในสภาวะแวดล้อมมีฝุ่นละออง หรือตากในร่มจนเกิดเชื้อราและอับชื้น หรือใช้ผลิตภัณฑ์ซักผ้าที่มีเคมีรุนแรงหรือซักล้างไม่สะอาด

โดย “ครูก้อย  นัชชา” ได้แนะนำ วิธีสังเกตสีของ ตกขาว ที่บ่งบอกความผิดปกติของระบบภายในสตรี ดังนี้

• ตกขาวสีใสหรือสีขาว ตกขาวปกติส่วนใหญ่จะมีลักษณะเช่นนี้ คือ ใสหรือค่อนข้างขาว ลื่น ลักษณะคล้ายไข่ขาว

ตั้งแต่สีขาวจนถึงสีเหลืองอ่อน ลักษณะเช่นนี้จะถือเป็นตกขาวปกติที่พบได้ทั่วไป แต่หากมีอาการผิดปกติ เช่น มีกลิ่น คัน หรือตกขาวมีลักษณะขาวเหนียวๆร่วมกับมีอาการอื่นร่วมด้วย เช่น อาการคันที่บริเวณอวัยวะเพศ และเกิดปัสวะติดขัดได้ ลักษณะนี้แสดงให้เห็นถึงความผิดปกติที่อาจเกิดจากการติดเชื้อราได้

• ตกขาวสีเทา ตกขาวสีเทาเป็นลักษณะเด่นของการติดเชื้อแบคทีเรียในช่องคลอด ซึ่งอาจเกิดจากการเพศสัมพันธ์

หรือการสวนล้างช่องคลอด โดยอาจมีอาการแสดงอื่นๆ ร่วมด้วย เช่น มีกลิ่น คัน ระคายเคือง หรือมีอาการแดงบริเวณรอบๆ ช่องคลอด หากมีอาการเหล่านี้ควรรีบไปพบแพทย์ทันที

• ตกขาวสีเหลืองหรือสีเขียว ลักษณะสีเหลืองเข้ม เหลืองเขียวจนถึงเขียว เป็นเฉดสีที่แสดงให้เห็นถึงความ

ผิดปกติที่อาจเกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียหรือเป็นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ เช่น โรคหนองใน เชื้อรา เชื้อไวรัส ดังนั้นจึงควรไปพบแพทย์ โดยเฉพาะในผู้ที่มีตกขาวเหนียวเป็นก้อนหรือมีกลิ่นร่วมด้วย

• ตกขาวสีชมพูหรือ สีแดง พบได้จากการที่เพิ่งคลอดลูก หรือ เกิดจากการลอกของเยื่อบุโพรงมดลูกมักพบใน

ผู้หญิงหลังคลอด หรือ การตกไข่หรือเกิดจากที่ตัวอ่อนมีการฝังตัวแต่หากเกิดในผู้ที่ไม่ได้ตั้งครรภ์มักเกิดจากการมีเลือดปนมากับตกขาว สาเหตุอาจเกิดมาจากโรคร้าย เช่น มะเร็งปากมดลูก มะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก จึงควรไปพบแพทย์ทันที

• ตกขาวสีน้ำตาล มักเกิดจากการลอกตัวของมดลูกหรือประจำเดือนเก่าที่คั่งค้าง มักพบก่อนหรือหลังจากมี

ประจำเดือน ไม่มีอันตรายอะไร แต่หากมีอาการคัน มีลักษณะเป็นฟอง มีกลิ่นเหม็น และปัสสาวะแสบขัด ควรรีบไปพบแพทย์ทันที

ตกขาวผิดปกติกับการติดเชื้อในช่องคลอด?

ผู้หญิงส่วนใหญ่ที่มีการติดเชื้อในช่องคลอด มักแสดงอาการผ่านทางลักษณะของตกขาว อาการคัน และกลิ่น โดย 3 โรคหลักที่เกี่ยวข้องกับตกขาวผิดปกติ ได้แก่

(1) การติดเชื้อราในช่องคลอด (VULVOVAGINAL CANDIDIASIS)

ส่วนใหญ่เกิดจากการติดเชื้อ CANDIDA ALBICANS แต่บางรายอาจเกิดจากเชื้อราชนิดอื่นได้ ปัจจัยที่อาจส่งผลให้เกิดการติดเชื้อราในช่องคลอด ได้แก่ โรคเบาหวาน การใช้ยาปฎิชีวนะเป็นเวลานาน การมีระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนสูงขึ้นหรือได้รับฮอร์โมนเอสโตรเจนจากภายนอก (เช่น การใช้ยาคุมกำเนิด ภาวะตั้งครรภ์) ภาวะภูมิคุ้มกันต่ำ (เช่น การติดเชื้อเอชไอวี การได้รับยาสเตียรอยด์เป็นเวลานาน)


อาการ : ตกขาวมีลักษณะเหมือนแป้งเปียก มักมีอาการคันบริเวณปากช่องคลอด หรือมีอาการแสบร้อนในช่องคลอด ปัสสาวะแสบขัด เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ เมื่อตรวจภายในอาจพบการบวมแดงบริเวณปากช่องคลอดและช่องคลอด

(2) การติดเชื้อแบคทีเรีย (BACTERIAL VAGINOSIS)

เกิดจากเชื้อแบคทีเรียที่ไม่ดีมีการเจริญเติบโตเพิ่มจำนวนจนมากกว่าเชื้อแบคทีเรียประจำถิ่น ทำให้เกิดการติดเชื้อขึ้น ซึ่งมักสัมพันธ์กับการมีคู่นอนหลายคน การสวนล้างช่องคลอด การมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ใช้ถุงยางอนามัย และการขาดแบคทีเรียแลคโตบาซิลลัสในช่องคลอด


อาการ: ส่วนมากจะไม่แสดงอาการผิดปกติ บางรายอาจมีอาการตกขาวผิดปกติ เช่น ตกขาวมีสีเทา มีกลิ่นเหม็นเหมือนคาวปลา มีอาการคัน อาจมีปัสสาวะแสบขัดหรือเจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ร่วมด้วย ส่วนอาการอักเสบในช่องคลอดหรือแสบร้อนบริเวณปากช่องคลอดพบได้น้อย



(3) การติดเชื้อทริโคโมแนส (TRICHOMONIASIS)
เกิดจากเชื้อโปรโตซัว TRICHOMONAS VAGINALIS (TV) ที่มักติดต่อจากการมีเพศสัมพันธ์


อาการ: ตกขาวมีสีเขียวเป็นฟองและมีกลิ่นเหม็น ร่วมกับมีอาการแสบร้อนและคันบริเวณปากช่องคลอดและช่องคลอด ปัสสาวะแสบขัด เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์หรือเลือดออกหลังมีเพศสัมพันธ์ มีการอับเสบ บวมแดงบริเวณปากช่องคลอดและช่องคลอด มีจุดเลือดออกบริเวณช่องคลอดและปากมดลูกที่มีลักษณะจำเพาะเรียกว่า Strawberry cervix

การตกขาวที่เกิดจากฮอร์โมนในร่างกายไม่สมดุล มีภาวะเอสโตรเจนต่ำ


หากร่างกายปกติ ฮอร์โมนสมดุลร่างกายก็จะขับตกขาวออกมาแต่ละช่วงของรอบเดือนตามธรรมชาติ ยิ่งช่วงก่อนไข่ตกเรียกว่าว่า “มูกตกไข่” จะมีผลดีต่อการท้องได้ง่ายขึ้นเพราะมูกลื่นๆจะช่วยให้อสุจิว่ายผ่านเข้าไปง่ายขึ้น แต่หากฮอร์โมนไม่สมดุล และเกิดการติดเชื้อตกขาวก็จะมีลักษณะต่างออกไป โดยส่วนใหญ่สตรีวัยเจริญพันธุ์ที่มีตกขาวเกิดจากฮอร์โมนเพศหญิงไม่สมดุล มักมีภาวะ PCOS หรือภาวะไข่ไม่ตกเรื้อรัง

นอกจากนี้ยังพบปัญหาตกขาวที่เกิดจากภายในเกิดจากภาวะเอสโตรเจนต่ำ มักพบในสตรีภาวะวัยทองช่วงอายุ 48 ปีขึ้นไป แต่หากมีอายุต่ำกว่า 40 ปี และมีปัญหาเอสโตรเจนต่ำแสดงว่าเข้าสู่วัยทองก่อนกำหนด หรือมีภาวะเอสโตรเจนต่ำเกินไปในอายุยังไม่มาก หรือหากรังไข่เสื่อมเข้าสู่วัยทองก่อนวัย ฮอร์โมนเอสโตรเจนและโปรเจสเตอโรนลดลง ส่งผลให้ช่องคลอดแห้ง ลอกเป็นสะเก็ด ลอกออกมาซึ่งเป็นอาหารของแบคทีเรีย พอแบคทีเรียมากินก่อให้เกิดการสะสมและหมักหมม ก่อให้เกิดอาการคันและเกิดเชื้อราต่างๆ กลายเป็นตกขาว สีเขียว หรือ เหลือง ส่งผลให้ช่องคลอดมีกลิ่น

การดูแลป้องกันไม่ให้เกิดการตกขาว


• สังเกตของตกขาว สีเหลือง เขียว เทา มีเลือดออกกะปริดกะปรอย ควรไปพบแพทย์

ผู้หญิงควรหมั่นสังเกตสีของตกขาว เมื่อตกขาวมีลักษณะ สี หรือกลิ่น ผิดไปจากปกติ หรือมีอาการทางช่องคลอด เช่น มีลักษณะแดง คัน เจ็บ แสบร้อน หรือระคายเคืองบริเวณอวัยวะเพศหรือช่องคลอด ตกขาวมีลักษณะเป็นฟอง หรือมีลักษณะคล้ายแป้งเปียก ตกขาวมีสีเหลือง เขียว หรือเทามีเลือดหรือเลือดออกกะปริดกะปรอยในช่วงที่ไม่มีประจำเดือนมีกลิ่นรุนแรง ควรไปพบแพทย์เพื่อการรักษาที่ถูกวิธี อย่าปล่อยให้เป็นปัญหาเรื้อรังเพราะอาจส่งผลต่อระบบสืบพันธุ์ และภาวะมีบุตรยากได้

• ปรับสมดุลฮอร์โมน ด้วยการเสริมฮอร์โมนเอสโตรเจนจากธรรมชาติ

การป้องกันตกขาวสำหรับผู้ที่มีปัญหาฮอร์โมนไม่สมดุล มีภาวะเอสโตรเจนต่ำที่ดีที่สุด คือการปรับสมดุลฮอร์โมน ช่วยลดปัญหาเอสโตรเจนต่ำ ช่องคลอดไม่แห้ง โดยการปรับสมดุลฮอร์โมน การทานอาหารต่างๆ ที่ช่วยปรับฮอร์โมนเอสโตรเจน ไม่ว่าจะเป็น “ไอโซฟลาโวน” ที่พบในโปรตีนที่สกัดจากถั่วเหลือง ที่มีงานวิจัยรองรับว่าสามารถเพิ่มปริมาณเอสโตรเจนตามธรรมชาติได้โดยไม่ส่งผลต่อมะเร็งเต้านม รวมถึงสารสกัดจากตังกุย โสม ช่วยกระตุ้นการไหลเวียนเลือด สารสกัดจากทับทิม หรือว่าสารสกัดจากลูกยอ ช่วยปรับสมดุลฮอร์โมนของเพศหญิงและช่วยลดภาวะตกขาวได้ดี

เมื่อดูแลและรักษาระบบภายในของน้องสาวอย่างถูกต้อง และมีฮอร์โมนเพศหญิงที่สมดุล นอกจากจะช่วยรักษาอาการตกขาวแล้ว ผู้หญิงที่มีฮอร์โมนเอสโตรเจนที่สมดุลจะช่วยชะลอปัญหาวัยทองก่อนกำหนด และช่วยให้รังไข่มีประสิทธิภาพในการผลิตไข่ ช่วยเพิ่มโอกาสตั้งครรภ์สำหรับผู้ที่อยากมีบุตร อีกทั้งยังช่วยคืนความสาวทั้งระบบ ทั้งระบบภายในสตรี ฮอร์โมน และผิวพรรณอีกด้วย นอกจากนี้ยังช่วยเพิ่มความมั่นใจ เพิ่มน้ำล่อลื่นในช่องคลอด ลดปัญหาช่องคลอดแห้ง และช่วยให้ชีวิตคู่กลับมาหอมหวานอีกครั้ง“

---

บทความอื่นๆ ที่น่าสนใจ

เคลียร์เรื่องเล็ก-ใหญ่กับ 10 ปัญหากวนใจ “ระบบภายในสตรี”

“มะเร็งเต้านม” ป้องกันได้ไหม มีวัคซีนหรือไม่ และเทคนิคตัดเต้าแบบใหม่ดีอย่างไร?

“ไวรัสมะเร็งปากมดลูก” เกิดเชื้อนี้ได้อย่างไรในผู้ชาย

ผลการศึกษาประสิทธิผลของวัคซีนป้องกันโรคโควิด-19 ในพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ โดยทีมวิจัยจากคณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ร่วมกับสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงใหม่และคณะ¹ พบว่าวัคซีนป้องกันโควิด-19 ของ แอสตร้าเซนเนก้า มีประสิทธิผลในการป้องกันการติดเชื้อไวรัสก่อโรคโควิด-19 สายพันธุ์โอมิครอน หลังการฉีดวัคซีนป้องกันโควิด-19 ของแอสตร้าเซนเนก้าเป็นวัคซีนเข็มกระตุ้นที่สี่

หลักฐานการใช้จริงจากทั่วโลกแสดงให้เห็นว่า วัคซีนป้องกันโควิด-19 ของแอสตร้าเซนเนก้า มีประสิทธิผลของวัคซีน (Vaccine Effectiveness, VE) อยู่ที่ 73% (95% ช่วงความเชื่อมั่น [CI] 48-89%) ในการป้องกันการติดเชื้อไวรัสก่อโรคโควิด-19 สายพันธุ์โอมิครอนที่สามารถแพร่ระบาดได้อย่างรวดเร็ว เมื่อได้รับวัคซีนป้องกันโควิด-19 ของแอสตร้าเซนเนก้าเป็นวัคซีนเข็มกระตุ้นที่สี่ โดยไม่ขึ้นกับชนิดของวัคซีนที่ได้รับก่อนหน้า¹ โดยผู้วิจัยระบุว่า ผลการศึกษานี้เป็นข้อมูลชุดแรกที่ประเมินประสิทธิผลของวัคซีนป้องกันโควิด-19 แบบสูตรไขว้ (Heterologous) สี่เข็ม ¹

ผลการวิจัยดังกล่าวได้รับการตีพิมพ์แบบฉบับ preprint ใน Research Square

ผลการวิจัยแสดงให้เห็นว่า วัคซีนป้องกันโควิด-19 เข็มกระตุ้นที่สี่ทุกชนิดที่ทำการศึกษามีประสิทธิผลในการป้องกันการติดเชื้อไวรัสก่อโรคโควิด-19 สายพันธุ์โอมิครอนสูงถึง 75% (VE 75%, 95% CI 71-80%) โดยประสิทธิผลของวัคซีนป้องกันโควิด-19 ของแอสตร้าเซนเนก้านั้นอยู่ที่ 73% ซึ่งถือว่าอยู่ในระดับใกล้เคียงกับวัคซีน mRNA อื่นๆ ที่ทำการศึกษาในงานวิจัยนี้ซึ่งมีค่าประสิทธิผลอยู่ที่ 71% (VE 71%, 95% CI 59-79%) โดยประสิทธิผลของวัคซีนดังกล่าวถูกปรับเพื่อขจัดอิทธิพลจากตัวแปรต่างๆ ได้แก่ อายุ เพศ เวลาการรับวัคซีนตามปฏิทิน และประเภทของสูตรวัคซีนที่ได้รับก่อนหน้า¹

วิจัยชี้ หลังฉีด แอสตร้าเซนเนก้า เข็มสี่กระตุ้น ช่วยป้องกันโควิด-19 สายพันธุ์โอมิครอนถึง 73%

ศาสตราจารย์เกียรติคุณ นพ. ดร. สุวัฒน์ จริยาเลิศศักดิ์ คณบดีคณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ กล่าวว่า “การศึกษานี้ได้แสดงให้เห็นถึงข้อมูลที่สำคัญว่า วัคซีนป้องกันโควิด-19 เข็มกระตุ้นที่สี่ไม่ว่าจะเป็นชนิดใดก็ตาม มีประสิทธิผลในการช่วยป้องกันการติดเชื้อไวรัสก่อโรคโควิด-19 สายพันธุ์โอมิครอนที่สามารถระบาดได้อย่างรวดเร็ว การสร้างภูมิคุ้มกันอย่างต่อเนื่องด้วยการฉีดวัคซีนเข็มกระตุ้นจึงเป็นสิ่งสําคัญอย่างยิ่งสําหรับประชากรกลุ่มเสี่ยง โดยเฉพาะกลุ่มผู้สูงอายุ และกลุ่มผู้ป่วยที่มีโรคเรื้อรัง นอกจากนี้ ผลการวิจัยยังสนับสนุนประสิทธิผลของการฉีดวัคซีนในแบบสูตรไขว้ต่างๆ หรือแบบ ‘มิกซ์แอนด์แมตช์’(mix and match) ซึ่งสามารถช่วยสนับสนุนการฉีดวัคซีนเข็มกระตุ้นให้ครอบคลุมมากขึ้นในประชากรทั่วไป”

มร. จอห์น เปเรซ รองประธานอาวุโส หัวหน้าฝ่ายพัฒนาขั้นสุดท้าย ฝ่ายวัคซีนและภูมิคุ้มกันบำบัด แอสตร้าเซนเนก้า กล่าวเสริมว่า “ข้อมูลล่าสุดนี้ช่วยเพิ่มความเข้าใจของเราเกี่ยวกับความสําคัญของวัคซีนเข็มกระตุ้นในการป้องกันการติดเชื้อไวรัสก่อโรคโควิด-19 ในสายพันธุ์ที่แตกต่างออกไป จากประสิทธิผลของวัคซีนป้องกันโควิด-19 ของแอสตร้าเซนเนก้าในการป้องกันการเจ็บป่วยรุนแรง และการเสียชีวิต ตอนนี้เราทราบแล้วว่าวัคซีนป้องกันโควิด-19 ของแอสตร้าเซนเนก้า สามารถช่วยป้องกันการติดเชื้อไวรัสก่อโรคโควิด-19 สายพันธุ์โอมิครอนได้ดีพอสมควร เมื่อได้รับเป็นวัคซีนเข็มกระตุ้นที่สี่ ซึ่งจะให้ประสิทธิผลในการป้องกันการติดเชื้อไวรัสก่อโรคโควิด-19 สูงกว่าหลังจากรับวัคซีนเข็มกระตุ้นที่สาม”

นอกจากนี้ ผลการวิเคราะห์ข้อมูลเบื้องต้นจากโรงพยาบาลรายงานประสิทธิผลของวัคซีนต่ออาการป่วยรุนแรงจากโควิด-19 (ผู้ป่วยที่มีความจำเป็นในการใช้เครื่องช่วยหายใจ)  และการเสียชีวิตในช่วงการระบาดหนักของสายพันธุ์โอมิครอน ระหว่างเดือนกุมภาพันธ์และมีนาคม 2565 พบว่าการได้รับวัคซีนแบบสูตรไขว้สามเข็ม สามารถป้องกันการติดเชื้อรุนแรงหรือการเสียชีวิตจากโควิด-19 ได้ 98% ในประชากรทุกช่วงอายุที่ศึกษา และมีการเสียชีวิตเพียงรายเดียวในผู้ป่วยที่มีโรคประจําตัวหลังการรับวัคซีนเข็มกระตุ้นที่สี่ ซึ่งเป็นการบ่งชี้ถึงประสิทธิผลในระดับสูงมากของวัคซีน โดยการวิเคราะห์ข้อมูลชุดนี้กําลังอยู่ในขั้นตอนการเก็บข้อมูลอย่างต่อเนื่อง และจะมีการรายงานผลสรุปทั้งหมดในภายหลัง¹

การศึกษาดังกล่าวรายงานประสิทธิผลจากการใช้จริงของวัคซีนป้องกันโควิด-19 ของแอสตร้าเซนเนก้า, วัคซีน CoronaVac และวัคซีน mRNA โดยใช้ข้อมูลจากเครือข่ายการเฝ้าระวังจากหน่วยตรวจเชิงรุกในพื้นที่ ซึ่งช่วยให้สามารถเปรียบเทียบข้อมูลผู้ป่วยในพื้นที่ได้ทั้งในช่วงเวลาที่มีอัตราการระบาดสูงของทั้งสายพันธุ์เดลต้าและสายพันธุ์โอมิครอน¹

จนถึงวันนี้ แอสตร้าเซนเนก้าได้ส่งมอบวัคซีนป้องกันโควิด-19 แล้วกว่า 3 พันล้านโดส โดยนับตั้งแต่ วันที่ 8 ธันวาคม 2563 ถึง 8 ธันวาคม 2564 วัคซีนป้องกันโควิด-19 ของแอสตร้าเซนเนก้า ได้ช่วยปกป้องชีวิตผู้คนกว่า 6 ล้านชีวิตจากโควิด-19²

การศึกษานี้ เป็นการศึกษารูปแบบ Test-negative Case Control Study โดยมีกลุ่มผู้ป่วยและกลุ่มควบคุม จากประชาชนที่อาศัยอยู่ในจังหวัดเชียงใหม่ ภาคเหนือของประเทศไทย โดยใช้ข้อมูลจากระบบการเฝ้าระวังการจัดหน่วยตรวจหาเชื้อโควิดเชิงรุกในพื้นที่อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งเริ่มดำเนินการมาตั้งแต่เดือนเมษายน 2564 ต่อเนื่องมาจนถึงต้นเดือนเมษายน 2565  ข้อมูลจากระบบการลงทะเบียนเพื่อใช้ติดตามผู้ป่วยโควิด-19 ทุกรายในจังหวัดเชียงใหม่ และใช้ข้อมูลประวัติการได้รับวัคซีนจากระบบฐานข้อมูลสรุปผลการฉีดวัคซีนป้องกันโควิด-19 ของกระทรวงสาธารณสุข (MOPH IC) เพื่อมาใช้ในการประเมินประสิทธิผลของวัคซีนในการป้องกันการติดเชื้อไวรัส SARS-CoV-2 (โควิด-19)

การศึกษาวิเคราะห์ข้อมูลช่วงการแพร่ระบาดรุนแรงของไวรัสสายพันธุ์เดลต้าในประเทศไทย (1 ตุลาคม – 31 ธันวาคม 2564) และช่วงการแพร่ระบาดรุนแรงของไวรัสสายพันธุ์โอมิครอน (1 กุมภาพันธ์ – 10 เมษายน 2565) โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินประสิทธิผลของวัคซีนป้องกันโควิด-19 แบบต่างชนิดกันสามเข็มในช่วงระยะเวลาที่สายพันธุ์เดลต้าแพร่ระบาด รวมถึงการฉีดวัคซีนแบบสูตรไขว้ในวัคซีนกระตุ้นเข็มที่ 3 และเข็มที่ 4 ในช่วงระยะเวลาสายพันธุ์โอมิครอนแพร่ระบาด

จากผลการวิเคราะห์ผู้เข้ารับบริการตรวจหาเชื้อไวรัสก่อโรคโควิด-19 ที่มีอายุ 18 ปีขึ้นไป จำนวน 27,301 คน ในช่วงการแพร่ระบาดของสายพันธุ์เดลต้า (ผู้รับบริการ 2,130 คน มีผลตรวจเป็นบวก และ 25,171 คน มีผลตรวจเป็นลบ) และผู้เข้ารับบริการตรวจหาเชื้อไวรัสก่อโรคโควิด-19 ที่มีอายุ 18 ปีขึ้นไป จำนวน 36,170 คน ในช่วงการแพร่ระบาดของสายพันธุ์โอมิครอน (ผู้รับบริการ 14,682 คน มีผลตรวจเป็นบวก และ 214,881คน มีผลตรวจเป็นลบ)

ผลการประเมินเบื้องต้นจากระบบการคัดแยกผู้ป่วยในโรงพยาบาล แสดงให้เห็นการวิเคราะห์เชิงพรรณาของผลลัพธ์จากการฉีดวัคซีนเข็มกระตุ้น เข็มที่ 3 และเข็มที่ 4 ต่อการเจ็บป่วยที่มีอาการรุนแรง และการเสียชีวิตที่เกิดจากการติดเชื้อไวรัสก่อโรคโควิด-19

วัคซีนป้องกันโควิด-19 ของแอสตร้าเซนเนก้า (ChAdOx1-S [Recombinant] ชื่อเดิม AZD1222 ) 

วัคซีนป้องกันโควิด-19 ของแอสตร้าเซนเนก้า (ChAdOx1-S [Recombinant])  คิดค้นโดยมหาวิทยาลัยออกซ์ฟอร์ด วัคซีนดังกล่าวพัฒนาโดยการนำส่วนของสารพันธุกรรมที่ใช้ในการถอดรหัสการสร้างหนามโปรตีนผิวเซลล์ของไวรัสโคโรนา SARS-CoV-2 ใส่ในโครงของอะดีโนไวรัสซึ่งก่อให้เกิดโรคไข้หวัดทั่วไปในลิงชิมแปนซีที่ถูกทำให้อ่อนแรงลงและไม่สามารถแบ่งตัวได้ โดยหลังจากฉีดวัคซีนเซลส์ในร่างกายมนุษย์จะตอบสนองโดยการสร้างโปรตีนที่มีลักษณะเดียวกันกับหนามโปรตีนผิวเซลล์ของไวรัสโคโรนา SARS-CoV-2 ซึ่งเป็นการกระตุ้นให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมาเพื่อต่อสู้กับเชื้อไวรัส SARS-CoV-2 ในกรณีที่ได้รับเชื้อไวรัสเข้าสู่ร่างกายในภายหลัง

วัคซีนป้องกันโควิด-19 ของแอสตร้าเซนเนก้าเป็นวัคซีนชนิด ‘ไวรัลเวคเตอร์’ หรือ ‘ไวรัสพาหะ’ ซึ่งหมายถึงการนำเชื้อไวรัสที่ไม่สามารถก่อให้เกิดโรคได้มาใช้เป็นส่วนหนึ่งของวัคซีน ซึ่งจะทำให้ร่างกายเรียนรู้ว่าจะต่อสู้กับเชื้ออย่างไรหากสัมผัสกับไวรัสจริงในภายหลัง โดยนักวิทยาศาสตร์ได้ใช้เทคโนโลยีการผลิตวัคซีนวิธีนี้ในช่วง 40 ปีที่ผ่านมา เพื่อต่อสู้กับโรคติดเชื้ออื่นๆ เช่น ไข้หวัดใหญ่ ซิกา อีโบลา และเอชไอวี³ เป็นต้น

วัคซีนป้องกันโควิด-19 ของแอสตร้าเซนเนก้า มีผลข้างเคียงที่ยอมรับได้ดีต่อผู้ที่ได้รับวัคซีน ตามการศึกษาทดลองทางคลินิกและการใช้งานจริงจากผู้คนหลายสิบล้านชีวิตทั่วโลก^4-10 ผลอ้างอิงจากประชากรหลายล้านคนที่ได้รับวัคซีนป้องกันโควิด-19 ของแอสตร้าเซนเนก้ามีอาการไม่พึงประสงค์ที่พบได้บ่อย ได้แก่ ปวดหัว คลื่นไส้ ปวดกล้ามเนื้อ ปวดข้อ กดเจ็บ ปวด ร้อน คัน หรือฟกช้ำบริเวณที่ฉีด อ่อนเพลีย รู้สึกไม่สบาย มีไข้ และหนาวสั่น¹¹ ซึ่งอาการไม่พึงประสงค์ดังกล่าวนี้มีความรุนแรงเพียงเล็กน้อยถึงปานกลางและหายได้เองในระยะเวลาไม่กี่วันหลังจากได้รับวัคซีน¹¹

วัคซีนป้องกันโควิด-19 ของแอสตร้าเซนเนก้าได้รับการขึ้นทะเบียนให้ใช้ในภาวะฉุกเฉิน ในกว่า 125 ประเทศ และจากการขึ้นทะเบียนสำหรับการใช้ในภาวะฉุกเฉินโดยองค์การอนามัยโลกในครั้งนี้จะช่วยเร่งให้มีการเข้าถึงวัคซีนใน 144 ประเทศผ่านกลไกการจัดซื้อและจัดสรรวัคซีนของโครงการโคแวกซ์ (COVAX)

ภายใต้ข้อสัญญาการอนุญาตให้ใช้สิทธิช่วง (sub-license agreement) กับแอสตร้าเซนเนก้า วัคซีนป้องกันโควิด-19 ของแอสตร้าเซนเนก้า ถูกผลิตและส่งมอบโดยสถาบันเซรุ่มแห่งอินเดีย โดยใช้ชื่อวัคซีนว่า COVISHIELD

เอกสารอ้างอิง

1. Chariyalertsak S, et al. Effectiveness of heterologous 3rd and 4th dose COVID-19 vaccine schedules for SARS-CoV-2 infection during delta and omicron predominance in Thailand. Available at: Effectiveness of heterologous 3rd and 4th dose COVID-19 vaccine schedules for SARS-CoV-2 infection during delta and omicron predominance in Thailand. | Research Square. Accessed June 2022
2. Data estimates based on model outcomes from separate analyses conducted by Airfinity and Imperial College, United Kingdom. AstraZeneca Data on File. REF-156573, 11 July 2022
3. Centers For Disease Control and Prevention. Understanding Viral Vector COVID-19 Vaccines. Available at: https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/vaccines/different-vaccines/viralvector.html?CDC_AA_refVal=https%3A%2F%2Fwww.cdc.gov%2Fvaccines%2Fcovid-19%2Fhcp%2Fviral-vector-vaccine-basics.html. Last accessed July 2022.
4. Burn, E et al, Thrombosis and thrombocytopenia after vaccination against and infection with SARS-CoV-2: a population-based cohort analysis. Available at: https://www.medrxiv.org/content/10.1101/2021.07.29.21261348v1.full. Accessed March 2022. Last accessed July 2022.
5. Burn, E et al, Thromboembolic Events and Thrombosis With Thrombocytopenia After COVID-19 Infection and Vaccination in Catalonia, Spain. Available at SSRN: https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3886421. Last accessed July 2022.
6. P. Bhuyan et al. Very rare thrombosis with thrombocytopenia after second AZD1222 dose: a global safety database analysis. Lancet. Available at: https://www.thelancet.com/pdfs/journals/lancet/PIIS0140-6736(21)01693-7.pdf. Last accessed July 2022.
7. Laporte JR et al. Vaccines against Covid-19, venous thromboembolism, and thrombocytopenia. A population-based retrospective cohort study. Available at https://www.medrxiv.org/content/10.1101/2021.07.23.21261036v1. Last accessed July 2022.
8. Voysey M, et al. Single-dose administration and the influence of the timing of the booster dose on immunogenicity and efficacy of ChAdOx1 nCoV-19 (AZD1222) vaccine: a pooled analysis of four randomised trials. The Lancet 2021; 397: 881-91. Last accessed July 2022.
9. Falsey A, et al. Phase 3 safety and efficacy of AZD1222 (ChAdOx1nCoV-19 Vaccine. NEJM. Available at: https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2105290?query=featured_coronavirus. Last accessed July 2022.
10. Flaxman A, et al. Reactogenicity and immunogenicity after a late second dose or a third dose of ChAdOx1 nCoV-19 (AZ2021D1222) in the UK: a substudy of two randomized controlled trials (COV001 and COV002). The Lancet 2021; 398: 981-90. Last accessed July 2022.
11. WHO Summary of Product Characteristics. COVID-19 Vaccine AstraZeneca. December, 2021; https://www.covax.azcovid-19.com/content/dam/azcovid/pdf/covax/who-clean-smpc-azd1222-en.pdf.  Last accessed July 2022

---

ภาพ : Pexels

บทความอื่นๆ ที่น่าสนใจ

แพทย์แนะ “3 วิธีระบายเสมหะ” ด้วยตนเองในผู้ป่วยโควิด-19

10 อันดับ อาหารสุขภาพ ที่มีผลวิจัยยืนยันว่าช่วยเสริมภูมิคุ้มกันสู้โควิด-19

ไม่รุนเเรงเเต่ทั่วถึง “ได๋ ไดอาน่า” เตือนโควิด-19 รอบนี้หลบวัคซีนเก่ง กำชับรับมือ 5 ข้อ